Nee, niet elke baan valt onder een cao. Een cao, voluit collectieve arbeidsovereenkomst, is een afsprakenset tussen werkgevers (of een werkgeversorganisatie) en vakbonden over arbeidsvoorwaarden. Veel sectoren hebben een eigen cao, maar er zijn ook werkgevers die niet gebonden zijn aan een cao. In dat geval gelden de wettelijke minimumregels en de individuele afspraken in jouw arbeidsovereenkomst.
Of een cao van toepassing is, hangt af van de sector waar je werkt en of jouw werkgever lid is van een werkgeversorganisatie die een cao heeft afgesloten. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over cao’s, zodat je precies weet waar je aan toe bent.
Welke banen vallen wel onder een cao?
De meeste banen in Nederland vallen onder een cao. Denk aan sectoren zoals de zorg, het onderwijs, de bouw, de detailhandel, de horeca en de metaalindustrie. In deze branches hebben vakbonden en werkgeversorganisaties gezamenlijk afspraken gemaakt over zaken als salaris, werktijden, vakantiedagen en pensioen.
In Nederland zijn er honderden verschillende cao’s actief. Sommige gelden voor een hele bedrijfstak, zoals de cao voor de supermarkten of de bouw. Andere zijn afgesloten op bedrijfsniveau, zoals een cao bij een grote werkgever, zoals een luchtvaartmaatschappij of een bank. Bedrijfstakcao’s worden soms algemeen verbindend verklaard door de minister van Sociale Zaken. Dat betekent dat alle werkgevers in die sector zich eraan moeten houden, ook als ze geen lid zijn van de werkgeversorganisatie die de cao heeft afgesloten.
Wat is het verschil tussen een cao en een arbeidsovereenkomst?
Een cao is een collectieve afspraak die geldt voor een hele sector of een groot bedrijf. Een arbeidsovereenkomst is een individuele afspraak tussen jou en jouw werkgever. Het grote verschil is dat een cao minimumnormen stelt waarvan in jouw arbeidsovereenkomst niet ten nadele van jou mag worden afgeweken.
Denk aan het zo: de cao legt de bodem vast. Jouw arbeidsovereenkomst mag daar bovenop betere voorwaarden bieden, zoals een hoger salaris of meer vakantiedagen, maar mag nooit onder de cao-normen zakken. Is er geen cao van toepassing, dan vormt de wet de bodem en zijn de afspraken in jouw arbeidsovereenkomst bepalend.
Een goed opgestelde arbeidsovereenkomst is daarom altijd belangrijk, of er nu wel of geen cao geldt. Professioneel arbeidsovereenkomstenbeheer zorgt ervoor dat contracten altijd compleet zijn en voldoen aan de actuele wet- en regelgeving.
Wat geldt er als er geen cao van toepassing is?
Als er geen cao van toepassing is, gelden de wettelijke minimumregels. Denk aan het wettelijk minimumloon, de maximale werktijden uit de Arbeidstijdenwet en de wettelijke vakantiedagen. Alles wat daarboven uitstijgt, wordt bepaald door de afspraken in de individuele arbeidsovereenkomst.
Dit geeft werkgevers meer vrijheid om arbeidsvoorwaarden zelf in te vullen, maar het brengt ook verantwoordelijkheid met zich mee. Werkgevers moeten er zelf voor zorgen dat hun contracten juridisch kloppen en dat ze niets over het hoofd zien. Ontbreekt kennis hierover, dan kunnen er risico’s ontstaan, zoals onduidelijke afspraken of conflicten met medewerkers over wat wel of niet is overeengekomen.
Hoe weet je of jouw werkgever aan een cao gebonden is?
Je kunt op verschillende manieren achterhalen of er een cao geldt. Ten eerste kun je het gewoon vragen aan jouw werkgever: zij zijn verplicht je te informeren als er een cao van toepassing is. Ten tweede kun je zelf zoeken via de website van de Rijksoverheid, waar alle algemeen verbindend verklaarde cao’s worden gepubliceerd.
Kijk ook in jouw arbeidsovereenkomst. Als er een cao van toepassing is, staat dat er bijna altijd in vermeld. Staat er niets over in jouw contract en twijfel je toch, dan kun je contact opnemen met een vakbond of een HR-specialist die je verder kan helpen.
Mogen werkgevers afwijken van de cao?
Werkgevers mogen alleen afwijken van een cao als de cao dat zelf toestaat. Sommige cao’s bevatten zogeheten regelend recht: bepalingen waarvan op bedrijfs- of individueel niveau mag worden afgeweken, mits dit schriftelijk is vastgelegd. Van dwingend recht in een cao mag nooit worden afgeweken, ook niet als de werknemer daarmee instemt.
Afwijken in het voordeel van de werknemer mag altijd. Een werkgever mag dus prima betere voorwaarden bieden dan de cao voorschrijft. Afwijken in het nadeel van de werknemer is alleen toegestaan als de cao daarvoor expliciet ruimte biedt. Doet een werkgever dit toch zonder die ruimte, dan is de afwijkende afspraak juridisch niet geldig en geldt gewoon wat de cao zegt.
Wat betekent geen cao voor mkb-werkgevers?
Voor mkb-werkgevers zonder cao geldt meer vrijheid, maar ook meer eigen verantwoordelijkheid. Zonder cao-kader moeten zij zelf alle arbeidsvoorwaarden bepalen en vastleggen. Dat vraagt om duidelijke, juridisch correcte arbeidsovereenkomsten en een goed begrip van de geldende arbeidswetgeving.
Juist voor groeiende mkb-bedrijven kan dit een uitdaging zijn. Naarmate een bedrijf groeit, neemt het aantal medewerkers toe en worden HR-vraagstukken complexer. Denk aan vragen over contractvormen, loondoorbetaling bij ziekte, of wat er geldt bij het niet verlengen van een tijdelijk contract. Zonder cao als houvast moet je als werkgever zelf het antwoord weten, of iemand hebben die dat voor je weet.
Een handige checklist voor mkb-werkgevers zonder cao:
- Zorg dat elke medewerker een schriftelijke en volledige arbeidsovereenkomst heeft
- Houd de wettelijke minimumregels bij, zoals het minimumloon en vakantiedagenaanspraken
- Leg alle afwijkende of aanvullende afspraken altijd schriftelijk vast
- Controleer regelmatig of jouw contracten nog actueel zijn bij wetswijzigingen
- Weet wanneer je een tijdelijk contract wel of niet kunt verlengen (de ketenregeling)
Hoe wij mkb-werkgevers helpen met cao en arbeidsovereenkomsten
Of er nu wel of geen cao van toepassing is op jouw bedrijf, goede arbeidsovereenkomsten zijn altijd de basis. Wij helpen groeiende mkb-bedrijven met precies dat stuk. Als jouw vaste HR-consultant zorgen wij ervoor dat:
- Al jouw arbeidsovereenkomsten compleet en juridisch correct zijn
- Contracten tijdig worden verlengd of aangepast
- Wijzigingen in de wet- en regelgeving direct worden verwerkt in jouw contracten
- Je altijd weet of een cao van toepassing is en wat dat voor jou betekent
- Jij je kunt focussen op je bedrijf, terwijl wij de HR-basis op orde houden
Wil je weten hoe wij jou kunnen helpen? Neem vrijblijvend contact met ons op en we kijken samen wat jouw bedrijf nodig heeft. Of bekijk eerst wat HR as a Service voor mkb-bedrijven doet.
Frequently Asked Questions
Kan ik als werknemer zelf afdwingen dat een cao op mij van toepassing wordt?
Als werknemer kun je een cao niet zelf afdwingen als jouw werkgever er niet aan gebonden is. Wat je wel kunt doen, is lid worden van een vakbond die actief is in jouw sector. Vakbonden voeren onderhandelingen met werkgevers en werkgeversorganisaties om cao's af te sluiten. Daarnaast kun je bij jouw werkgever informeren of zij bereid zijn cao-voorwaarden vrijwillig toe te passen, ook zonder formele binding.
Wat gebeurt er als een cao verloopt en er nog geen nieuwe is afgesloten?
Als een cao afloopt en er nog geen nieuwe is afgesloten, blijven de arbeidsvoorwaarden uit de verlopen cao in de praktijk vaak gewoon van kracht op basis van de individuele arbeidsovereenkomst of gewoonterecht. Werkgevers zijn echter niet langer juridisch verplicht de cao-bepalingen te volgen totdat een nieuwe cao algemeen verbindend wordt verklaard. Het is verstandig om als werkgever of werknemer de ontwikkelingen rondom cao-onderhandelingen goed in de gaten te houden en eventueel advies in te winnen bij een HR-specialist of vakbond.
Geldt een cao ook voor zzp'ers of uitzendkrachten die bij ons werken?
Voor zzp'ers geldt in principe geen cao, omdat zij geen werknemer zijn maar zelfstandig ondernemer. Uitzendkrachten vallen doorgaans onder de cao voor Uitzendkrachten (ABU of NBBU), tenzij jouw bedrijfstakcao bepaalt dat de inlenersbeloning van toepassing is. Dit betekent dat uitzendkrachten dan recht hebben op dezelfde arbeidsvoorwaarden als jouw eigen medewerkers in een vergelijkbare functie. Controleer altijd bij jouw uitzendbureau welke cao-regels gelden.
Hoe vaak worden cao's aangepast en hoe blijf ik als mkb-werkgever op de hoogte?
De meeste cao's hebben een looptijd van één tot twee jaar, waarna ze opnieuw worden onderhandeld. Wijzigingen kunnen betrekking hebben op salarisverhogingen, gewijzigde werktijden of nieuwe regelingen rondom verlof en pensioen. Als mkb-werkgever kun je wijzigingen bijhouden via de website van de Rijksoverheid, de website van de betrokken werkgeversorganisatie of door samen te werken met een HR-consultant die deze ontwikkelingen voor jou monitort en direct verwerkt in jouw contracten.
Wat zijn de risico's als ik als werkgever onbewust afwijk van een toepasselijke cao?
Als je als werkgever onbewust afwijkt van een cao ten nadele van de werknemer, kunnen die afwijkende afspraken juridisch ongeldig zijn. De werknemer heeft dan alsnog recht op wat de cao voorschrijft, wat kan leiden tot nabetaling van loon, extra vakantiedagen of andere correcties. Bovendien kan het leiden tot arbeidsconflicten, claims of zelfs boetes bij een inspectie. Regelmatige controle van jouw arbeidsovereenkomsten door een HR-specialist voorkomt dit soort risico's.
Moet ik als mkb-werkgever een HR-afdeling hebben om cao-verplichtingen correct na te leven?
Een eigen HR-afdeling is niet per se noodzakelijk, maar enige HR-kennis of ondersteuning is wel essentieel. Veel mkb-bedrijven kiezen ervoor om HR uit te besteden aan een gespecialiseerde partij, zoals een HR as a Service-aanbieder. Zo heb je altijd toegang tot actuele kennis over cao's en arbeidswetgeving, zonder de kosten van een fulltime HR-medewerker. Dit is vooral voordelig voor groeiende bedrijven waarbij de HR-complexiteit toeneemt naarmate het personeelsbestand uitbreidt.
Kan een cao van toepassing worden op mijn bedrijf zonder dat ik dit weet?
Ja, dat is mogelijk. Als de minister van Sociale Zaken een bedrijfstakcao algemeen verbindend verklaart, geldt die cao voor alle werkgevers in die sector, ook als jij geen lid bent van de werkgeversorganisatie die de cao heeft afgesloten. Het is daarom belangrijk om regelmatig te controleren of er een algemeen verbindend verklaarde cao geldt voor jouw branche. Dit kun je doen via het cao-register op de website van de Rijksoverheid of door een HR-specialist te raadplegen.