Welke cao op jouw arbeidsovereenkomst van toepassing is, hangt af van de sector waarin jouw werkgever actief is en of er een cao geldt voor die branche. Veel werkgevers zijn via hun werkgeversorganisatie gebonden aan een sector-cao, maar dat is niet altijd het geval. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over cao’s, zodat je precies weet waar je aan toe bent.
Hoe weet je welke cao op jouw arbeidsovereenkomst van toepassing is?
De cao die op jouw arbeidsovereenkomst van toepassing is, staat meestal vermeld in je arbeidscontract zelf. Staat er niets in je contract? Dan kun je navragen bij je werkgever of HR-afdeling welke cao er geldt. Als een cao algemeen verbindend is verklaard voor een sector, geldt die automatisch voor alle werknemers in die sector, ook zonder expliciete vermelding in het contract.
Een cao, voluit collectieve arbeidsovereenkomst, is een schriftelijke afspraak over arbeidsvoorwaarden die vakbonden en werkgevers(organisaties) samen maken. Denk aan afspraken over loon, werktijden, vakantiedagen en onkostenvergoedingen. Er zijn twee soorten binding:
- Rechtstreekse binding: jouw werkgever is lid van een werkgeversorganisatie die de cao heeft afgesloten, of heeft zelf een cao afgesloten.
- Algemeenverbindendverklaring (avv): de overheid verklaart een cao verplicht voor de hele sector, ook voor werkgevers die geen lid zijn van een werkgeversorganisatie.
Twijfel je of er een cao op jou van toepassing is? Kijk dan in je arbeidscontract bij het kopje “arbeidsvoorwaarden” of “toepasselijke cao”. Staat er niets, vraag het dan direct na bij je leidinggevende of HR.
Waar kun je een cao opzoeken?
Je kunt een cao opzoeken via de website van de Rijksoverheid: cao.szw.nl. Op deze site vind je alle cao’s die algemeen verbindend zijn verklaard. Daarnaast publiceren vakbonden en werkgeversorganisaties de cao’s die zij hebben afgesloten vaak op hun eigen website.
Wil je weten of een cao voor jouw sector geldt? Zoek dan op de naam van je branche of het type werk dat je doet. Voorbeelden van bekende sector-cao’s zijn de cao Bouw, cao Zorg en Welzijn, cao Metaal en Techniek en cao voor de Detailhandel. Als je de naam van de cao weet, kun je de volledige tekst inclusief alle afspraken over loon en arbeidsvoorwaarden downloaden.
Wat als een werkgever geen cao heeft?
Als een werkgever geen cao heeft en er ook geen algemeen verbindend verklaarde cao voor de sector geldt, bepalen werkgever en werknemer de arbeidsvoorwaarden onderling. De afspraken worden dan vastgelegd in de individuele arbeidsovereenkomst, maar de wet blijft altijd de minimumnorm.
Dat betekent dat een werkgever zonder cao zich altijd moet houden aan de wettelijke minimumregels, zoals:
- Het wettelijk minimumloon
- De wettelijke minimale vakantiedagen (20 dagen bij een fulltime dienstverband)
- De regels uit de Arbeidstijdenwet
- De verplichtingen uit het Burgerlijk Wetboek over arbeidsovereenkomsten
Heb je als werknemer het gevoel dat jouw arbeidsvoorwaarden onder de wettelijke minimums liggen? Dan kun je terecht bij de Nederlandse Arbeidsinspectie of een vakbond voor advies.
Kan een werkgever een andere cao toepassen dan de sector-cao?
Een werkgever kan in sommige gevallen een ondernemings-cao afsluiten in plaats van de sector-cao toe te passen. Een ondernemings-cao is een cao die specifiek voor één bedrijf geldt en die de werkgever samen met de vakbond(en) afsluit. Dit is echter alleen mogelijk als de sector-cao dit toestaat of als de werkgever niet gebonden is aan de sector-cao.
Is de sector-cao algemeen verbindend verklaard? Dan geldt die voor alle werkgevers in die sector, ook als zij liever andere afspraken zouden maken. Een werkgever kan dan niet zomaar afwijken. Afwijken mag alleen als de cao zelf die ruimte biedt, en dan nog uitsluitend op de punten die de cao als “regelend recht” aanmerkt. Op punten die de cao als minimum vastlegt, mag een werkgever nooit naar beneden afwijken, wel naar boven (dus gunstigere voorwaarden bieden dan de cao voorschrijft).
Wat moet een werkgever doen als de cao wijzigt?
Als de cao wijzigt, moet een werkgever de nieuwe afspraken doorvoeren in de arbeidsvoorwaarden van de medewerkers. Dit geldt automatisch als de werkgever aan de cao gebonden is. Wijzigingen in loon, toeslagen of andere arbeidsvoorwaarden moeten tijdig worden doorgevoerd, bij voorkeur op de ingangsdatum van de nieuwe cao.
In de praktijk betekent dit voor een werkgever een aantal concrete stappen:
- Volg de cao-wijzigingen actief: houd de communicatie van de werkgeversorganisatie of vakbond bij, zodat je weet wat er verandert.
- Pas salarissen en toeslagen aan: verwerk loonsverhogingen of wijzigingen in toeslagen tijdig in de salarisadministratie.
- Actualiseer arbeidsovereenkomsten: als de cao structurele wijzigingen bevat die invloed hebben op de contractinhoud, moeten arbeidsovereenkomsten worden bijgewerkt of aangevuld.
- Informeer medewerkers: communiceer de wijzigingen duidelijk naar je team, zodat iedereen weet wat er verandert en waarom.
Vergeet je als werkgever een cao-wijziging door te voeren, dan loop je het risico op naheffingen en juridische claims van medewerkers. Goed bijhouden van cao-wijzigingen is dus niet alleen een wettelijke verplichting, maar ook een manier om arbeidsconflicten te voorkomen. Als je de HR-diensten van een externe partij inschakelt, wordt dit soort werk uit handen genomen.
Hoe wij helpen met cao’s en arbeidsovereenkomsten
Cao-regels veranderen regelmatig en het bijhouden daarvan kost tijd die je als ondernemer liever steekt in je bedrijf. Wij nemen dat van je over. Als jouw vaste HR-partner zorgen wij ervoor dat jouw arbeidsovereenkomsten altijd up-to-date zijn en aansluiten op de geldende cao of wettelijke regels. Dit is wat wij concreet voor je doen:
- We checken welke cao op jouw bedrijf van toepassing is en houden wijzigingen actief bij
- We stellen arbeidsovereenkomsten op die volledig voldoen aan de geldende cao en wetgeving
- We verlengen en actualiseren bestaande contracten zodra regels of omstandigheden veranderen
- We signaleren juridische risico’s voordat ze een probleem worden
- Je hebt altijd één vast aanspreekpunt dat jouw organisatie kent
Zo hoef jij je geen zorgen te maken over cao-wijzigingen, verplichte loonsverhogingen of verouderde contracten. Wil je weten wat wij voor jouw bedrijf kunnen betekenen? Neem vrijblijvend contact met ons op en we kijken samen wat je nodig hebt.
Frequently Asked Questions
Geldt een cao ook voor tijdelijke of oproepkrachten?
Ja, een cao geldt in principe voor alle werknemers die bij een werkgever in dienst zijn, ongeacht het type contract. Dit betekent dat ook tijdelijke krachten, oproepkrachten en werknemers met een nuluren-contract recht hebben op de arbeidsvoorwaarden uit de toepasselijke cao. Controleer wel altijd de specifieke bepalingen van de cao, want sommige afspraken — zoals bepaalde toeslagen of pensioenregelingen — kunnen afhankelijk zijn van het aantal gewerkte uren of de duur van het dienstverband.
Wat als mijn arbeidscontract betere voorwaarden biedt dan de cao?
Dan mag je die betere voorwaarden gewoon houden. Een werkgever mag altijd gunstiger afwijken van de cao dan wat erin staat — de cao is een minimumnorm, geen maximum. Jouw arbeidscontract of personeelshandboek kan dus hogere lonen, meer vakantiedagen of betere vergoedingen bevatten dan de cao voorschrijft, en dat is volledig geldig. Andersom — slechtere voorwaarden dan de cao — is alleen toegestaan als de cao dat uitdrukkelijk toestaat op specifieke punten.
Hoe weet ik of de cao voor mijn sector algemeen verbindend verklaard is?
Je kunt dit eenvoudig controleren via de officiële website cao.szw.nl van de Rijksoverheid. Hier vind je een overzicht van alle cao's die op dit moment algemeen verbindend zijn verklaard (avv), inclusief de looptijd van de avv. Is jouw sector-cao niet avv, dan geldt die cao alleen voor werkgevers die lid zijn van de betreffende werkgeversorganisatie of de cao zelf hebben ondertekend.
Wat zijn de gevolgen als een werkgever de cao niet naleeft?
Als een werkgever de cao niet naleeft, kan dit serieuze juridische en financiële gevolgen hebben. Werknemers kunnen met terugwerkende kracht aanspraak maken op niet-uitbetaald loon, toeslagen of andere arbeidsvoorwaarden die de cao voorschrijft. Daarnaast kan de Nederlandse Arbeidsinspectie handhavend optreden bij cao-overtredingen, en kunnen vakbonden namens werknemers juridische stappen ondernemen. Het is dus cruciaal dat werkgevers cao-verplichtingen serieus nemen en tijdig nakomen.
Kan ik als werknemer zelf onderhandelen over mijn arbeidsvoorwaarden als er een cao geldt?
Ja, maar alleen binnen de grenzen die de cao stelt. Je kunt met je werkgever afspraken maken die beter zijn dan de cao — zoals een hoger salaris of extra vakantiedagen — maar je kunt niet instemmen met voorwaarden die slechter zijn dan de cao-minimums. Afspraken die onder het cao-niveau liggen zijn juridisch niet geldig, ook al heb je ze zelf ondertekend. De cao beschermt jou als werknemer dus ook tegen jezelf in een eventueel ongelijke onderhandelingspositie.
Wat gebeurt er met mijn arbeidsvoorwaarden als de cao afloopt en er nog geen nieuwe is afgesloten?
Als een cao afloopt en er nog geen nieuwe cao is onderhandeld, spreken we van een 'nawerking' van de cao. In de meeste gevallen blijven de arbeidsvoorwaarden uit de verlopen cao gewoon van kracht totdat er een nieuwe cao is afgesloten. Werkgevers mogen de arbeidsvoorwaarden niet zomaar verslechteren in de tussenperiode. Vakbonden en werkgeversorganisaties zijn doorgaans druk bezig met het afsluiten van een nieuwe cao, maar dit kan soms weken of maanden duren.
Hoe pak ik het aan als ik vermoed dat mijn werkgever de cao niet correct toepast?
Stap één is het raadplegen van de cao-tekst zelf via cao.szw.nl of de website van de vakbond om te controleren waar je recht op hebt. Bespreek daarna je bevindingen met je werkgever of HR-afdeling — in veel gevallen gaat het om een onbedoelde fout die snel gecorrigeerd kan worden. Kom je er samen niet uit, dan kun je terecht bij een vakbond voor juridisch advies of een melding doen bij de Nederlandse Arbeidsinspectie. Het is verstandig om alle communicatie hierover schriftelijk vast te leggen.