Nee, een cao en een arbeidsovereenkomst zijn niet hetzelfde. Een cao (collectieve arbeidsovereenkomst) is een set afspraken die geldt voor een hele sector of bedrijfstak, terwijl een arbeidsovereenkomst de individuele afspraken vastlegt tussen jou als werkgever en één specifieke medewerker. Beide documenten vullen elkaar aan en samen bepalen ze de arbeidsvoorwaarden van jouw medewerkers. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over het verschil tussen een cao en een arbeidsovereenkomst.
Wat regelt een cao en wat regelt een arbeidsovereenkomst?
Een cao regelt arbeidsvoorwaarden op collectief niveau, zoals minimumlonen, werktijden, vakantiedagen en onkostenvergoedingen voor een hele sector of bedrijf. Een arbeidsovereenkomst regelt de individuele afspraken tussen werkgever en werknemer, zoals de functie, het exacte salaris, de arbeidsuren en de duur van het dienstverband.
Denk aan de cao als het kader waarbinnen jij als werkgever moet opereren. Binnen dat kader stel je vervolgens een individuele arbeidsovereenkomst op. De cao geeft de minimumnormen aan, de arbeidsovereenkomst vult de specifieke details in voor die ene medewerker.
Typische onderwerpen in een cao zijn:
- Minimumsalarissen per functiegroep
- Maximale werktijden en rusttijden
- Vakantiedagen boven het wettelijk minimum
- Toeslagen voor overwerk, ploegendienst of onregelmatige uren
- Pensioenregelingen en andere secundaire arbeidsvoorwaarden
Een arbeidsovereenkomst bevat juist de persoonlijke afspraken: wat is de exacte functie van deze medewerker, hoeveel uur werkt hij of zij per week, wat is het afgesproken salaris en gelden er bijzondere afspraken zoals een concurrentiebeding of een proeftijd?
Heeft een cao altijd voorrang op de arbeidsovereenkomst?
Ja, in de meeste gevallen heeft de cao voorrang op de arbeidsovereenkomst. Als een cao van toepassing is, mag de arbeidsovereenkomst niet afwijken van wat de cao voorschrijft, tenzij die afwijking in het voordeel van de werknemer is. Dit heet het gunstigheidsbeginsel.
Concreet betekent dit: biedt de cao een minimumloon van 2.800 euro per maand, dan mag jij in de arbeidsovereenkomst nooit een lager bedrag afspreken. Maar je mag wel een hoger salaris afspreken, want dat is gunstiger voor de medewerker.
Er zijn cao’s die zogenoemd driekwart dwingend recht bevatten. Dit zijn bepalingen waarvan alleen mag worden afgeweken als de cao dat zelf toestaat, en dan vaak alleen in het nadeel van de werknemer als dat uitdrukkelijk is toegestaan. Dit maakt het extra belangrijk om de cao van jouw sector goed te kennen voordat je een arbeidsovereenkomst opstelt.
Geldt een cao automatisch voor alle medewerkers?
Niet altijd. Een cao geldt automatisch voor alle medewerkers als jouw bedrijf lid is van de werkgeversorganisatie die de cao heeft afgesloten, of als de cao algemeen verbindend verklaard (avv) is door de minister van Sociale Zaken. In dat laatste geval geldt de cao voor de hele sector, ook voor bedrijven die geen lid zijn van een werkgeversorganisatie.
Is jouw bedrijf geen lid van een werkgeversorganisatie en is de cao niet algemeen verbindend verklaard? Dan ben je als werkgever formeel niet verplicht de cao te volgen. Toch is het verstandig om te checken of de cao in jouw sector avv is, want dat is vaker het geval dan ondernemers denken.
Valt jouw bedrijf onder een cao, dan geldt die cao voor alle medewerkers die de functies uitoefenen waarop de cao betrekking heeft. Het maakt daarbij niet uit of een medewerker zelf lid is van een vakbond of niet.
Wat staat er in een arbeidsovereenkomst als er geen cao geldt?
Als er geen cao van toepassing is, heb je als werkgever meer vrijheid bij het opstellen van de arbeidsovereenkomst. Je bent dan gebonden aan de wettelijke minimumvereisten, zoals het wettelijk minimumloon, de wettelijke vakantiedagen en de regels rondom opzegtermijnen uit het Burgerlijk Wetboek.
In een arbeidsovereenkomst zonder cao leg je in ieder geval vast:
- Naam en adres van werkgever en werknemer
- Startdatum en of het een tijdelijk of vast contract is
- Functie en takenpakket
- Arbeidsuren per week of per dag
- Salaris en betalingsfrequentie
- Vakantiedagen (minimaal het wettelijk minimum van vier weken per jaar)
- Opzegtermijn
- Eventueel een proeftijd, concurrentiebeding of geheimhoudingsplicht
Zonder cao heb je dus meer ruimte om eigen arbeidsvoorwaarden te bepalen, maar ook meer verantwoordelijkheid om alles goed en volledig vast te leggen. Een goed opgestelde arbeidsovereenkomst beschermt zowel jou als werkgever als jouw medewerker.
Hoe weet je of jouw bedrijf onder een cao valt?
Je kunt controleren of jouw bedrijf onder een cao valt via de website van de Rijksoverheid, waar een overzicht staat van alle algemeen verbindend verklaarde cao’s. Daarnaast kun je kijken of jouw brancheorganisatie een cao heeft afgesloten, of navragen bij de werkgeversorganisatie in jouw sector.
Een paar praktische stappen om dit te achterhalen:
- Zoek op cao.szw.nl naar de cao’s die gelden in jouw bedrijfstak
- Controleer of jouw bedrijf lid is van een werkgeversorganisatie die een cao heeft afgesloten
- Kijk naar de omschrijving van de werkingssfeer in de cao: die beschrijft voor welke bedrijven en functies de cao geldt
- Twijfel je? Vraag het na bij een HR-adviseur of juridisch specialist
Het is belangrijk om dit goed uit te zoeken, want als je per ongeluk een cao niet toepast terwijl die wel geldt, kun je te maken krijgen met naheffingen of juridische problemen. Medewerkers kunnen met terugwerkende kracht aanspraak maken op cao-rechten die ze hadden moeten ontvangen. Wil je hier meer over weten? Neem dan gerust een kijkje op onze contactpagina voor een vrijblijvend gesprek.
Hoe wij helpen met cao’s en arbeidsovereenkomsten
Uitzoeken welke cao van toepassing is, wat er precies in staat en hoe je dat vertaalt naar een correcte arbeidsovereenkomst: het kost tijd en vraagt om kennis van de regels. Precies daar helpen wij groeiende mkb-bedrijven mee.
Wat wij voor jou regelen:
- Controleren of jouw bedrijf onder een cao valt en wat die cao precies inhoudt
- Opstellen van arbeidsovereenkomsten die voldoen aan de cao én de wet
- Actueel houden van contracten als de cao of wetgeving wijzigt
- Signaleren van risico’s voordat ze een probleem worden
- Een vaste HR-consultant die jouw organisatie kent en direct antwoord geeft op jouw vragen
Zo hoef jij je geen zorgen te maken over juridische risico’s en kun je je focussen op waar je goed in bent: het laten groeien van jouw bedrijf. Wil je weten hoe wij dat aanpakken? Bekijk dan wat HR as a Service voor jou kan betekenen of neem direct contact met ons op voor een vrijblijvend gesprek.
Frequently Asked Questions
Mag ik als werkgever zelf een cao opstellen voor mijn bedrijf?
Ja, dat is mogelijk. Een zogeheten ondernemings-cao wordt afgesloten tussen één werkgever en één of meerdere vakbonden. Dit is echter een complex en tijdrovend proces waarbij vakbonden betrokken moeten zijn. Voor de meeste mkb-bedrijven is het praktischer om te werken binnen de bestaande sector-cao en de individuele arbeidsovereenkomsten daarop af te stemmen.
Wat gebeurt er als ik per ongeluk een arbeidsovereenkomst heb opgesteld die in strijd is met de cao?
De cao-bepaling geldt dan automatisch, ook als de arbeidsovereenkomst iets anders zegt. Dit betekent dat de werknemer met terugwerkende kracht aanspraak kan maken op de cao-rechten die hij of zij had moeten ontvangen, zoals een hoger loon of meer vakantiedagen. Het is verstandig om bestaande contracten te laten toetsen door een HR-adviseur of jurist om verdere risico's en naheffingen te voorkomen.
Hoe vaak wordt een cao aangepast en hoe houd ik mijn arbeidsovereenkomsten up-to-date?
De meeste cao's worden jaarlijks of tweejaarlijks opnieuw onderhandeld en kunnen tussentijds wijzigen op punten zoals lonen, toeslagen of verlofregelingen. Als werkgever ben je verplicht de nieuwe cao-afspraken door te voeren, ook als de individuele arbeidsovereenkomst niet wordt aangepast. Het is daarom aan te raden om arbeidsovereenkomsten te laten monitoren door een HR-specialist die automatisch signaleert wanneer een update nodig is.
Kan een werknemer zelf afzien van cao-rechten, bijvoorbeeld in ruil voor een hoger salaris?
Nee, in de meeste gevallen kan een werknemer geen afstand doen van cao-rechten, ook niet als hij of zij dat zelf wil. De cao is bindend en beschermt werknemers ook tegen zichzelf. Alleen in uitzonderlijke gevallen, wanneer de cao dit uitdrukkelijk toestaat via het driekwart dwingend recht, is beperkte afwijking mogelijk. Afspraken die in strijd zijn met de cao zijn juridisch niet geldig, ongeacht of beide partijen ermee instemmen.
Geldt een cao ook voor oproepkrachten, stagiairs of uitzendkrachten?
Dit hangt af van de specifieke cao en de aard van de arbeidsrelatie. Oproepkrachten met een arbeidsovereenkomst vallen doorgaans wel onder de cao. Stagiairs vallen er meestal buiten, omdat zij geen arbeidsovereenkomst hebben maar een stageovereenkomst. Voor uitzendkrachten geldt vaak een aparte uitzend-cao. Controleer altijd de werkingssfeer van de cao om te bepalen voor welke medewerkers en contractvormen deze van toepassing is.
Wat is het verschil tussen een tijdelijke en een vaste arbeidsovereenkomst in relatie tot de cao?
De cao maakt in de meeste gevallen geen onderscheid tussen tijdelijke en vaste medewerkers: beide hebben recht op dezelfde cao-arbeidsvoorwaarden. Wel regelt de wet (en soms de cao) hoeveel tijdelijke contracten je achter elkaar mag aanbieden voordat er automatisch een vast contract ontstaat, de zogenaamde ketenregeling. Sommige cao's wijken hiervan af door ruimere of striktere regels op te nemen, dus check dit altijd in de cao die op jouw sector van toepassing is.
Hoe ga ik om met medewerkers die in meerdere functies werken die onder verschillende cao's vallen?
Dit is een complexe situatie waarbij de werkingssfeer van beide cao's bepalend is. In de praktijk geldt doorgaans de cao die van toepassing is op de hoofdfunctie of de meeste gewerkte uren. Soms schrijft één van de cao's zelf voor hoe hiermee omgegaan moet worden. Omdat dit snel tot juridische onduidelijkheid kan leiden, is het sterk aan te raden een HR-adviseur of arbeidsrechtjurist te raadplegen om de juiste cao toe te passen en conflicten te vermijden.